إِلَهِي عَظُمَ الْبَلاءُ وَ بَرِحَ الْخَفَاءُ وَ انْكَشَفَ الْغِطَاءُ وَ انْقَطَعَ الرَّجَاءُ وَ ضَاقَتِ الْأَرْضُ وَ مُنِعَتِ السَّمَاءُ وَ أَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَ إِلَيْكَ الْمُشْتَكَى وَ عَلَيْكَ الْمُعَوَّلُ فِي الشِّدَّةِ وَ الرَّخَاءِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ أُولِي الْأَمْرِ الَّذِينَ فَرَضْتَ عَلَيْنَا طَاعَتَهُمْ وَ عَرَّفْتَنَا بِذَلِكَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنَّا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عَاجِلاً قَرِيباً كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ يَا مُحَمَّدُ يَا عَلِيُّ يَا عَلِيُّ يَا مُحَمَّدُ اكْفِيَانِي فَإِنَّكُمَا كَافِيَانِ وَ انْصُرَانِي فَإِنَّكُمَا نَاصِرَانِ يَا مَوْلانَا يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ أَدْرِكْنِي أَدْرِكْنِي أَدْرِكْنِي السَّاعَةَ السَّاعَةَ السَّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِينَ یان چاپ -->

وبلاگ معرفت الله

لطفا به سایت اصلی ما مراجعه فرمایید www.marefatallah.com

وبلاگ معرفت الله

مراجعه کنندگان محترم شما می توانید به سایت ما به آدرس www.marefatallah.com مراجعه فرمایید ضمنا انشاءالله تا یکماه اینده سایت فوق با 1300 موضوع تکمیل خواهد شد.
آنچه ما را به سر منزل منظور که همانا رسیدن به معرفت الله است می رساند
بی دلی در همه احوال خدا با او بود اونمی دید و زدور خدایا میکرد
گوهری که از کون و مکان بیرون بود طلب از گمشدگان لب دریا میکرد
آدرس ایمیل :alimohammadzadeh1344@yahoo.com
موضاعات این وبلاگ غبارتند از عرفان و اخلاق ، گناه و توبه ، خدا سنجیده ، شیطان و شیطان پرستی ، تشرفات به محضر امام الزمان عج ، آخرالزمان ، لقمه های حلال ،چشم برزخی ، طی الارض ، قبل از ظهور ،ظاهر ، دنیا بعد از ظهور ،صالحان ، ابدال ، اوتاد ، قطب ، مراقبه ،خودپرستی ، هوای نفس ،شهوت پرستی ،تزکیه نفس ، تقوا ،اولیای خدا ،اذکار اللهی ،انجلیستها، انجیل، تورات، زندگی پیامبران،مکاشفه........

پیام های کوتاه
طبقه بندی موضوعی

Image result for ‫ایت الله سیستانی‬‎ Image result for ‫ایت الله بهجت‬‎ Image result for ‫علامه قاضی‬‎ Image result for ‫علامه قاضی‬‎ Image result for ‫مرحوم هاشم حداد‬‎ Image result for ‫مرحوم هاشم حداد‬‎

کد اخبار

بایگانی
آخرین نظرات

الفبای سیر و سلوک "ز"

شنبه, ۱۹ دی ۱۳۹۴، ۱۱:۱۹ ق.ظ

1.                  زاد

- زاد به معنی مایحتاجی است که مسافر برای سفر همراه خود می­برد و در فارسی از آن به توشه تعبیر می­شود.

- در سوره بقره- 197 آمده: «تَزَوَّدُوا فاِنَّ خیرَ الزّادِ التّقویَْ؛ رهتوشه بردارید و بهترین رهتوشه پرهیزگاری است.» که مراد، توشه برای سفر آخرت است از اخلاق فاصله، اعمال صالحه و همۀ عبادت­ها از واجبات و مستحبّات. امّا بهترین زاد و توشه، پرهیزگاری است.

- بار سفر دور و دراز آخرت احتیاج به زاد و توشه دارد و زاد انسان در این سفر تقواست. پس اگر خداوند حفظ فرمود و با ایمان و تقوا گشتی، این رحمت و تفضّل و توفیق الهی است.             

- راهبی می­گریست از او پرسیدند علّت آن­را. گفت گریه برای دو چیز است: یکی کمی زاد و توشه و دیگری از دوری راه و سفر هولناک معاد.                                

- امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «مَن ایقن بالمعاد استکثر من الزّاد؛ هرکه یقین کند به معاد (روز بازگشت) بسیار بگیرد زاد (توشۀ آن­را)»                              

- زاد راه حـرم وصـل نداریـم مگر **** به گدایی ز در میکده زادی طلبیم     (حافظ)

- زاد راه و اصل، شوق اوست بر مرکب همّت که با آن به سوی مقامات دُنو (نزدیکی) و دنوِ دنو که نهایت ندارد سیر می­کند.                                                          

- زاد دانـشـمـنـد آثـار قلـم  ***  زاد صوفی چیست انوار قدم         (مثنوی)

 

2.                 زاغ

- زاغ (غراب) جسم کلّی است و جسم کلّی در غایت دوری است از عالم قدس و حضرت احدیّت، و خلو او از ادراک و نوریّت و غراب مثل او است در بعد و سواد.                                 

- وقتی که انسان به هوای زاغان دنبال زاغ برد، ماهیّت انسانی­اش را از دست داده و به زاغ تبدیل می­گردد. دیگر جان او را نمی­توان جان انسانی نامید که به جسم جامد مبدّل گشته و وصف فرشته­ای را ندارد و پست و ساقط می­گردد.                                                   

- جان کـه او دنبـالـۀ زاغـان پرد *** زاغ او را سـوی گـورستان برد                       (مثنوی)

          هین مدو اندر پـی نفس چو زاغ *** کو به گورستان برد نه سوی باغ

- نفس انسانی که آرزوهای دنیوی دارد و طول عمر می­خواهد برای تمشیّت آن­ها، حکم زاغ دارد.

- زاغ دو صفت دارد: دراز عُمری و نجاست خواری. و این تمثیلی از آدمیان دنیاپرست و شهوت طلب است که همواره خواهان زندگانی دراز و غرق شدن در شهوات و ناروایی­ها هستند. زاغ در شمار پست­ترین پرندگان است و صفت بزرگواری و آزادگی ندارد.                               

- زاغ اشاره است به شیخان متزهدان دعوی دار که لباس، دام حطام دنیویّه کرده باشند.

- دولت از مرغ همایون طلب و سایۀ او*** زانکه با زاغ و زغـن شهپر دولت نبود          (حافظ)

- زاغان جوامع بشری دغل راه می­اندازند و بانگ بازان سفید یاد گرفته و خود را به شکل آن­ها درمی­آورند که اینان راهزنان طریق­اند نه راهبر حقیقی.                                     

- این مثالت را چـو زاغ و بـوم دان *** که از ایشان پست شد صد خاندان       (مثنوی)

- قند حکمت از کجا زاغ از کجا *** کرم سرگین از کجا باغ از کجا               (مثنوی)

 

3.                زبان

- زبان، امر را گویند.                                           

زبان شیرین

- امری را گویند که موافق تقدیر باشد.                                                                      

- آفـریـن بـر زبـان شـیـریـنـت *** کاین همه شور در جهان انداخت         (سعدی)

زبان تلخ

- امری را گویند که موافق تقدیر نباشد.                               

- امری است که موافق طبع سالک نباشد.                                       

- قهر راسخ است نسبت به سالک.

زبان چرب

- امری را گویند که موافق طبع سالک بود.         

 

4.                زبان

- زبان از بزرگ­ترین نعمت­های خدا و لطائف عجیب خلقت و از احسانات با ارزش اوست. چه این عضو از نظر جسم کوچک و در مقام طاعت و عصیان بسی بزرگ است. همین­طور سایر اعضا هرکدام محدوده­ای خاص دارند ولی زبان دارای میدانی گسترده است و در خیر و شر مجالی وسیع دارد. بنابراین سزاوار است که این عضو پیوسته تحت حکم عقل و شرع قرار گیرد.                                                       

- ای زبان هم گنج بی­پایان تویی *** ای زبان هم رنج بی­درمان تویی       (مثنوی)

- خداوند بر زبان واجب کرده است که آن­چه را قلب به آن معتقد و معترف است بگوید و خود امر فرمود:«قولوا لِلنّاس حسناً؛ به مردم سخن به نیکی بگویید.»

- امام صادق (ص) فرمود: «زکاهًْ اللّسان النّصح لِلمسلمین وَ التّقیّظ لِلغافلین وَ کثرهًْ التّسبیح و الذّکر و غیره؛ زکات زبان اندرز دادن به مسلمانان و بیدار کردن غافلان است و تسبیح و ذکر بسیار گفتن و جز این­هاست.»

- از اعضایی که مراقبت از آن به طور مدام واجب است و در واقع ترجمان قلب و مقاصد آن است زبان می­باشد. یکی از نعمت­های بزرگ خدا همین زبان است که به بعضی با خصوصیّت خاص عطا فرموده است. چنان­چه در قرآن می­فرماید: «وَ جعَلنا لهُم لسانَ صدقٍ عَلیّا» (سوره مریم- 50) ما به اسماعیل لسان صدق دادیم و او را بلند گردانیدیم و حضرت ابراهیم از خدا درخواست لسان صدق کرده و عرض می­کند: «وَ اجعَل لی لسانَ صِدقٍ» (شعراء- 84) از آن­جا که انبیاء درخواست زبانی وارسته می­کنند و به بعضی زبان صدق مخصوص می­دهند، معلوم می­شود که اهمیّت آن از جوارح و اعضای دیگر کم­تر نیست.                     

- آیا نمی­بینی خداوند میان خود و رسلش هیچ­چیز را همانند کلام برای مکنونات علمش و خزائن وحیش قرار نداد و هم­چنین انبیاء به وسیلۀ کلام، امّت­هایشان را تفهیم می­کردند. پس هروقت خواست صحبت کنی، اوّل آن­را بسنج و به قلبت عرضه کن؛ اگر برای خدا و در راه خداست شایستۀ گفتن می­باشد و اگر چنین نباشد پس سکوت بهتر است. زبان ترجمه کنندۀ باطن انسان است و خبر دهندۀ قلب اوست به وسیلۀ آن هرچه در سرِّ باطن مستور است ظاهر می­گردد.                                                                  

- بی­گمان که هر زبـان پردۀ دل است *** چون بجنبد پرده، سِرها واصل است    (مثنوی)

- آفاتی که از طرف زبان متوجّۀ انسان می­شود عبارتند از: سخن گفتن دربارۀ چیزی که به او مربوط نیست، سخن زاید (پرگویی و یاوه­گویی)، غوطه­ور شدن در باطل، مجادله و لجاجت در کلام (مراء)، خصومت (منازعه)، فحش و ناسزا و بدزبانی، لعنت کردن، شعر و غنا، شوخی (که منجر به معصیت شود)، مسخره کردن و استهزاء، افشای اسرار، وعدۀ دروغ، گفتار و سوگند دروغ، غیبت، بهتان، شماتت، سخن گفتن دوگانه (نفاق) و ... رسول خدا (ص) فرمود: «بیش­ترین گناه آدمیزاده از زبان اوست.»                                        

- لازم است سالک ترک افزونی کلام کند و به موجز و مختصر اکتفا نماید و شرط کند که بیش از مقدار ضرورت سخن نگوید. زبان سَر را با زبان دل یکی کند. در سخن گفتن نسبت به پدر، مادر، استاد، بزرگان و همسایه کمال احتیاط را روا بدارد. اگر نتواند، پس شرط و نذر کند و یا زبان را به استغفار، تحمید، تمجید، تمایل و تسبیح حق­تعالی مشغول کند. از شهوت کلام پرهیز نماید، همان­طور که از شهوات دیگر پرهیز می­کند. به نحو مشروع آن­را در حبس و بند کند. مخصوصاً جدال، اشکال­تراشی، عیب­جویی و نقص در کلام را به هر مقدار که ممکن است ترک کند. چه آن­که ریشۀ انیّت و عجب را قوی کرده و انسان خیال می­کند که کسی شده است!!

- پیامبر خدا (ص) فرمود: «آنان که در غیر یاد خدا پرگویی می­کنند، قلب­هایشان قاسی است و لیکن خودشان درک نمی­کنند.»                                                                             

- امام صادق (ع) فرمود: «نجات مؤمن در نگهداری زبان خود است.»              

- اگر کسی مراقبۀ لسان داشت و حدّ او را مراعات نمود و آن­را به محرّمات آلوده نکرد، آن­گاه وقتی با خدا صحبت می­کند (نماز) و یا وقتی حضرت حق با او صحبت می­کند (قرآن) کارش به جایی می­رسد که به زبان سَر می­گوید و به زبان دل جواب لبیک را می­شنود و در کشف و شهود با انبیاء و اولیاء صحبت می­کند.

- گوش آن کـس نوشد اَسـرارِ جلال *** که چو سوسن صَد زبان افتاد و لال        (مثنوی)

 

5.                زر

- ریاضت و مجاهده را گویند.                                                                                

- ز زرت کنند زیـور به زرت کشنـد در بر *** منِ بی تو ای مضطر چه کنم که زر ندارم        (حافظ)

- صفت صدق و اخلاق را گویند.                                               

- بر زر کامل عیـار آتـش گلستان می­شود *** فرصتی تا هست کامل کن عیار خویش را

(صائب تبریزی)

-  آن­چه زر می­شود از پرتو آن قلب سیاه ***          کیمیاییست که در صحبت درویشانست      (حافظ)

 

6.                زرد رویی

- صفت سلوک را گویند                                                

- زین درخت آن برگ زردش را مبین *** سـیـب­هـای پـختـۀ او را بـچـین              (مثنوی)

برگ­های زرد او خود کی تهی­ست؟ *** این نشـان پختـگی و کـامـلی­ست

بـرگ زردِ ریـش و آن مـوی سپـید *** بهـر عقـلِ پـختـه مـی­آرَد نـویـد

- از مولانا پرسیدند رنگ سگ اصحاب کهف چه بود؟ گفت: زرد، زیرا که عاشق بود و رنگ عاشقان زرد است.

-  زردی رو بهتـرین رنگ­هاست         *** زانکه اندر انتـظار آن لقـاست                 (مثنوی)

که طمع لاغر کند، زرد و ذلیل *** نیسـت او از علّتِ اَبدان سقیم

- امام صادق (ع) فرمود: «هنگامی که وقت نماز می­رسید علی­بن حسین (ع) رنگش زرد می­شد.»

- حضرت زین­العابدین چون وضو می­گرفت رنگش زرد می­شد. می­پرسیدند این چه حالت است؟ می­فرمود:«می­دانید که در برابر چه کسی باید بایستم.»                                                 

- هرکه او بیدارتر، پر دردتر *** هرکه او آگاه­تر، رخ زردتر                 (مثنوی)

 

7.                زردی

- زردی، ضعف سلوک را گویند.                                                                             

- هین چرا خشکی؟ که این­جا چشمه­هاست *** هین چـرا زردی؟ کـه این­جا صد دواست     (مثنوی)

 

8.                زکات

- زکات به معنی پاکی و پاکیزگی است و 32 مرتبه در قرآن آمده که بیش­تر منظور مالی است که در راه خدا مصرف می­شود. این تسمیه از آن است که زکات سبب پاکی مال است و مال مزکّی، پاک و قابل نموّ و برکت است.

مراد از زکات در قرآن فقط زکات واجبی که به نُه چیز (گندم، جو، خرما، کشمش، طلا، نقره، گوسفند، گاو و شتر) تعلّق می­گیرد نیست بلکه مراد مطلق انفاق در راه خداست اعمّ از واجب و مستحب.

- زکات را دو معنی گفته­اند: یکی پاکی و پاکیزگی که بندۀ مؤمن مال خود را به زکات دادن پاکیزه گرداند و تن خود را از وبال مال پاک گرداند و دیگر به معنی زیاد است. هرچند ظاهر وی نقصان نماید، امّا در باطن زیاد گردد.

- اهمیّت وجوب زکاهًْ را همین بس که از واجبات دین مقدّس اسلام است و اگر کسی منکر این مسئله شود کافر است که در اخبار آمده مانع الزّکات کافر است. امام صادق (ع) در این باره فرمود: «هیچ مالی در خشکی و دریا از بین نمی­رود مگر این که زکات آن پرداخت نشده باشد.»                                     

- بدان که حق­تعالی زکات را یکی از مبانی اسلام گردانیده و آن­را قرینۀ نماز که عالی­ترین اعلام است قرار داده. چنان که در سوره بقره- 110 فرمود: «اقیمو الصّلاهًْ و آتوا الزّکاهًْ؛ نماز را بپا دارید و زکات بدهید.»

- جوشـش و افـزونـی زر، در زکات *** عصمت ز فحشاء و مُنکَر، در صلات        (مثنوی)

آن صـلاتـت کیـسـه­ات را پـاسبان    *** وآن صلاتـت هـم ز گرگـانت شبان

- سرّ وجوب زکات مال و انفاق آزمایش بنده است و در آن سه معنی نهفته است:

1- کسی که شهادتین را با زبان اداء می­کند، ملتزم به توحید می­شود و اقرار به معبود می­کند و اگر بخواهد کاملاً به شهادت خود وفا کند، باید جز خدای محبوبی نداشته باشد. زیرا محبّت شرکت برنمی­دارد.

توحید زبانی بی­ثمر و کم محتوی است و درجۀ محبّت را فقط با جدا کردن محبوب­ها می­توان سنجید.

2- پاک شدن بنده از بخل که از مهلکات بشر است. (رسول خدا (ص) فرمود: «سخی­ترین مردم کسی است که زکات مالش را بپردازد.»

3- به جا آوردن شکر نعمت­های الهی است. زیرا که خدا هر بنده­ای را نعمتی در جان و نعمتی در مال بخشیده. عبادات بدنی، شکر نعمت بدنی و عبادات مالی، شکر نعمت مالی است.

- امام صادق (ع) فرمود: «لِکلّ شیء زکاهًْ و زکاهًْ العلم أن یعلّمه اهله؛ برای هر چیزی زکاتی است و زکات علم آموختن آن به اهلش (مستعدّان) است.»                                              

- امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «زکات تندرستی، کوشیدن در راه طاعت خداست»، «زکات نعمت­ها، بخشندگی است»، «زکات بردباری، تحمّل است»، «زکات بدن، جهاد کردن و روزه است»، «خداوند زکات مقام (پُست) را بر شما واجب کرده است، به همان گونه که زکات مال را واجب کرده است»، «زکات عقل، تحمّل جاهلان است»، «زکات قدرت، عفو است»، «زکات شجاعت، جهاد کردن در راه خداست.» ...

- چـون ز دستـت رُسـت ایثـار و زکات *** گشت این دست آن طرف، نخل و نبات            (مثنوی)

- امام صادق (ع) فرمود: «بر هر جزئی از اعضاء نسبت به خدا زکاتی واجب بلکه بر هر مویی از موهای تو و بر هر آنی از لحضات تو زکاتی واجب است.

زکات چشم، نظر کردن با عبرت و فرو بستن از شهوات و هرچه مانند آن باشد.

زکات گوش، شنیدن علم و حکمت و قرآن و فواید دینی از موعظه و نصیحت و آن­چه در آن نجات انسان باشد و نیز گوش نکردن به دروغ و غیبت و مانند این­هاست.

زکات زبان، نصیحت کردن مسلمانان و بیدار نمودن غافلان و بسیار تسبیح و تقدیس الهی گفتن است.

زکات دست، بخشش و عطاء و سخاوت از نعمت­هایی که خدا به تو داده می­باشد. و به کار بستن دست به نوشتن کتاب­های علمی و چیزهایی که به وسیلۀ آن نفعی نصیب مسمانان در طاعت خدا شود و یا شرّی از آن­ها دور گردد.

زکات پا، رفتن به جایی است که حقوق خداوند تعالی در آن است مانند زیارت افراد صالح و مجالس ذکر و اصلاح میان مردم و صلۀ رحم و جهاد و آن­چه در آن صلاح قلب و دین در آن­جا باشد.

آن چه از زکات ذکر کردیم به قدی است که دل­های مردم آن­را تفهیم کنند و نفوس، آن­ها رابه کار برند و بر این­ها فقط بندگان مقرّب و مخلص آگاهی دارند و بیش­تر از آن است که به شمارش درآید و تنها آنان اهلیّت درک حقایق را داشته و به غیر از ایشان صلاحیّت ندارند.»

- گوهـری دارم ز تقـویَْ یـا سخا *** این زکات و روزه در هر دو گوا                     (مثنوی)

- امّا زکات ذکر؛ آن­چه از اساتید رسیده این که قبل و بعد ذکر صلوات فرستاده شود. مخصوصاً ذکرهایی که سنگین است قبل و بعد ذکر 5 یا 14 صلوات فرستاده شود.

 

9.                 زلف

- زلف غیبت هویّت را گویند که کسی را بدان راه نیست.        

- تـا دم از شـام سـر زلـف تـو هـرجـا نـزند*** با صبا گفت و شنودم سحری نیست که نیست           (حافظ)

- در ازل بسته دلم با سر زلفت پیمان *** تا ابد سر نکشـد از سر پیمان نرود       (حافظ)

- زلف اشاره به تعیّنات و کثرات ممکنات است. و بنابر اختفای وجه ذات در حجب تعیّنات، زلف را با کثرات تعیّنات، مشابهتی ثابت است. زیرا که چنان­چه زلف پردۀ روی محبوب است، هر تعیّنی از تعیّنات، حجاب و نقاب وجه واحد حقیقی است و در نقاب تعیّنات و تشخّصات کثرات اشیاء آن حقیقت واحده مخفی و مستتر است.

- چو دست با سر زلفش زنم به تاب رود         *** ور آشتـی طـلبـم بـر سـر عتـاب رود    (حافظ)

- از قبّۀ عرش تا تحت­الثّری هر کثرتی که در وجود است و هر حجابی که تصوّر کرده شود، آن­را زلف خوانند.

- تکثّر اسماء و صفات و تخالف آنان در ظهورات چنان غالب است که اگر کسی دربارۀ قد و قامت محبوب عالم به گفتار آید، زلف آن­ها را مخفی گرداند. پس زلف راه را بر طالبان در پیچ و خم اندازد و دشوار نماید. از این جهت، دل­ها واله و در زنجیرندو خلاصی ندارند و مشتاقان از او در جوش و خروش هستند و دست و پا می­زنند و کسی از این حلقه سالم بیرون نیاید.

          ز قدّش راستی گفتی سخن دوش ***سر زلفـش مـرا، گفتـا فرو پوش                 (شبستری)

           کجی بر راستی زو گشت غالب         *** وزو در پیچـش آمـد راه طالب                     (شبستری)

اگر ظهور زلف او کم می­شد، از تکثّر و شب کاسته و بر وحدت و نور روز افزوده می­شد. آری زلف او آرام نیست و در کار است؛ روز را به شب و باز شب را به روز درآورد و نامحدود، تکثّر و تحوّل هر آن در ممکنات به جا می­گذارد که هرکس به دقّت به این شوخی­ها و جذبه­ها و تجلّیات بنگرد، به تعجّب وا می­ماند.

          ز روی و زلف خود صد روز و شب کرد ***بسـی بـازیـچـه­هـای بـوالعـجـب کرد        

 (شبستری)

- زلف بر باد مده تا ندهی بر بادم *** ناز بنیـاد مکـن تا نکنـی بنیادم       (حافظ)

- زلف در اصطلاح، اشارت به تجلّی جلالی است، در صور مجالی جسمانی. و تجلّی جلالی موجب قهر و غضب و بُعد باشد؛ زیرا که جلال، احتجاب حق است به حجاب عزّت و کبریا از عبّاد تا هیچ­کس او را به حقیقت و هویّت چنان چه هست، نشناسد.                                                         

- زلف عبارت است از تجلّیات جلالیۀ حضرت حق. زیرا که جمال حق در کثرات و تعیّنات مختفی است.

- زلف محبوب عالم که از تجلّی جلالی است، چنان با پیچ و خمش ممکنات را اسیر و محبوس کند که همه مجانین واله و در زنجیر شوند و به فراق مبتلا گردند.                                    

- صفـات حق­تعالی لطـف و قهر است  *** رخ و زلف بتان را ز آن دو بهر است      (شبستری)

- در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا *** سرها بریـده بینـی بـی­جـرم و بی­جنایت           (حافظ)

زلف کنایه از ظلمت کفر است.                                                                     

- خم زلف، معضلات و مشکلات اسرار الهی را گویند که سالک را در سلوک پیش آید و به صعوبت هرچه تمام­تر از او بگذرد و مرشد کلّ و کامل مر سالک را در این امر واجب و لازم است تا به راه ضلالت نیفتد.

- تاب زلف، کتمان اسرار الهی را گویند.                                                                    

- هر لحظه به رغم من در زلف دهد تابی ***           با تاب چنـان زلفـی مـن تاب نمی­آرم      (عطّار)

- پیچ زلف اصول حقایق و معارف را گویند و آن اسماء سبعه­اند.

 

10.             زمستان

- زمستان، مقام قبض را گویند.                               

- آن بهـاران، لطـف شحـنۀ کبـریاست *** و آن خزان، تخویف و تهدید خداست        (مثنوی)

وآن زمسـتـان، چـار میـخ مـعنـوی *** تا تـو ای دزدِ خـفـی ظـاهـر شـوی

پـس مجـاهـد را زمـانـی بسـطِ دل *** یک زمانی قبـض و درد و غِشّ و غِلّ

- زمستان، مقام کشف را گویند.

         

11.              زن

- پیامبر (ص) فرمود: «زنان (در طبع و خلقت) هم­چون مردان هستند.»                      

- زن در آفرینش در بُعد روحی از همان گوهری آفریده شده است که مرد آفریده شده است و هر دو جنس در جوهر و ماهیّت یکسان و یگانه­اند و تمایز و فرقی در حقیقت میان زن و مرد نیست.

- در سوره انسان- 1 آمده: «(خدا) شما را از تنی یگانه آفرید و از (سرشت) او همسرش را پدید آورد و از آن دو مردان و زنان بسیار (در جهان) پراکند.»

- زن در واقع معشوق مرد نیست، بلکه پرتوی از جمال حق است. جلوه­ای است از خالق در کسوت مخلوق. چنان که آدم (ع) وقتی در حوّا نگریست، پرتو جمال حق را دید.

پرتو حق اسـت آن، معشوق نیست *** خالق است آن، گوییا مخلوق نیست        (مثنوی)

صفت مهرآمیزی و عاطفی که ترجمان صفت الهی است در زن دیده می­شود. اگر مردی این صفات زنان را در آن­ها درک کند، قطعاً از آن طریق به حقیقت راه پیدا کند.

زن والاترین مظهر خدایی است و برای عارف، کامل­ترین مظهر تجلّی خلاقیت خداوند باشد. مرد جنبۀ فاعلی دارد که زن را باردار می­کند امّا زن، هم جنبۀ انفعالی (فعل­پذیری) دارد و نطفه را می­پذیرد و هم جنبۀ فاعلی که نطفه را می­پذیرد و آن را به انسان کامل مبدّل می­کند.                                 

- پیامبر (ص) فرمود: «اگر زنان نبودند، خداوند آن­طوری که باید پرستش نمی­شد.»

یعنی احتیاج مبرم مرد به زن است که بتواند با رفع نیازهایش عروج روحی نماید و آرامش یابد. در واقع کنترل مردان از مسیر اصلی و عبودیّت به زن می­باشد.

- امام صادق (ع) فرمود: «از اخلاق انبیاء دوستی زنان بوده است.»                           

یعنس دوستی آنان غریزی و در نهاد آنان به ودیعه گذاشته شده بود.

- در آخرین لحظات زندگی پیامبر از سفارشات اکید ایشان این بوده است که بر شما باد بر توجّه به زنان پیامبر (ص) این سفارشات را کرد تا زبانش از حرکت ایستاد و کلامش قطع شد. این پیامبر است که موضوع زنان را بسیار یادآوری کرد تا زن این مخلوق لطیف الهی از اذیت و آزار انسان­ها در امان باشد و مورد احترام قرار گیرد و حقوق آنان در تمام زمینه­ها حفظ شود.

 

12.             زنّار

- زنّار عبارت است از عقد خدمت و بند طاعت محبوب حقیقی.

- بت این­جا مظهر عشق است و وحدت*** بـود زنّـار بـسـتـن عـقـد خـدمـت    (شبستری)

- زنّار بستن، عقد خدمت و طاعت و سلوک و ریاضت به میان جان بستن باشد تا بندگی و عبودیّت  کما هو حقّه- به جا آورده شود و این امری است در غایت صعوبت.                                      

- نظر کردم بدیدم اصل هرکار *** نشان خدمـت آمد عقد زنّار        (شبستری)

- داشتم دلقـی و صـد عیـب نهان پوشیده *** خرقه رهن می و مطرب شد و زنّار بماند           (حافظ)

- زنّار، یکرنگی و یک جهتی سالک باشد در این راه دین و متابعت راه یقین.

 

      13. زنخ و زنخدان

- زنخ و زنخدان را در عربی ذقن گویند.

- در اصطلاح لطف محبوب است امّا قهرآمیز که سالک را از جاه جاودانی به چاه ظلمانی می­اندازد.

- ماه زنخدان تو آنکس که دید*** بندۀ آن چاه زنخـدان توست                    (سنایی)

- در اصطلاح آمده که «زنخدان عبارت از محل مشاهده است و چاه زنخدان عبارت از اسرار مشاهده است.»

- جان علوی هوس چاه زنخدان تو داشت ***          دست در حلقۀ آن زلف خم اندر خم زد               (حافظ)

- چاه زنخدان، مشکلات اسرار مشاهده را گویند که سالک فکرش در اسرار عمیق مشکلات اسرار غرق است.

 

14.            زندگی

- قبول و اقبال را گویند که به حضرت باشد. و این زندگی به تدریج ابدی است.                       

- قبول و اقبال محبوب را گویند.                                                                             

- من شکـسته به هـر حـال زنـدگی یابم ***          در آن زمان که به تیغ غمت شوم مقتول    (حافظ)

 

15.            زندۀ جاوید

- باقی به حق را گویند.

-هرکـه او در وجـه حـق باشـد فنا *** کـل شـیء هــالــک نـبــود ورا

          زانکـه در اِلّـا اسـت از لا گـذشت *** هرکه او در لاسـت او فـانی نگشت

          هرکه از خود مرد و زنده شد به حق *** فـارغ از مرگسـت و پاینـده به حق

- پیر هرات گوید: من چه دانستم زندگی در مردگی است و مراد، همه در بی­مرادی. زندگی، زندگی دل است و مردگی، مردگی نفس. تا در خود نمیری، به حق زنده نگردی. بمیر ای دوست، اگر می زندگی خواهی.

- هرگز نمیرد آن­که دلش زنده شد به عشق *** ثبت اسـت بـر جـریـده عـالـم دوام ما                     (حافظ)

- زندۀ جاوید کیست؟ کشتۀ شمشیر دوست *** کآب حیـات قلـوب از دم شمشیر اوست

در سوره آل­عمران- 169 فرمود: «وَ لا تحسبَنَّ الّذین قُتِلُوا فی سبیلِ اللهِ امواتاً بَل احیاءُ عِندَ ربّهم یُرزَقون؛ و کسانی را که در راه خدا کشته شده­اند، مرده مپندارید که زنده­اند نزد پروردگارشان روزی می­برند.»

 

16.            زهد

- منظور از زهد، از دنیا روی گردانیدن و به عبادت و نیایش گراییدن است.

- زاهد کسی است که با آمدن و رفتن دنیا بی­اعتنا باشد. کار کند، تلاش نماید، استفاده کند ولی در عین حال به دنیا بی­اعتنا باشد.                                                                                     

- زهد عدم رغبت است و زاهد کسی باشد که او را بدان چه تعلّق به دنیا دارد مانند مآکل و مشارب و ملابس و مساکن و مشتمیّات و مستلذات و دیگر و مال و جاه و ذکر خیر و قربت ملوک و نفاذ امر و حصول هر مطلب که به مرگ از او جدا تواند بود رغبت نکند، نه از سر عجز یا از راه جهل به آن و نه از جهت غرض یا عوض که به او راجع باشد و هرکس که موصوف به این صفت باشد زاهد است. در راه سلوک حقیقت، منفعت زهد، رفع شواغل باشد تا سالک به چیزی مشغول نگردد و از وصول به مقصود باز نماند.        

- حق همی خواهد که تو زاهد شوی *** تا غَرَض بگـذاری و شـاهـد شوی    (مثنوی)

- زهد سه مرتبه دارد: اوّل، زهد واجب و آن خودداری از حرام است. دوم، زهد فضل و آن خودداری از حلال است. سوم، زهد سلامت از آفات روحی بوده که به وسیله خودداری از مشتبه حاصل می­گردد.

- از امام صادق (ع) دربارۀ بی­رغبتی به دنیا سوأل شد فرمود: «(بی­رغبت به دنیا) کسی است که حلال آن­را از ترس حسنات و حرامش را از سم عذاب ترک کند.»                       

- زهد دارای سه درجه است: درجۀ اوّل زهد آن است که انسان خود را به دنیا نیالاید در حالی که خود اشتهای آن­را دارد و قلبش به آن مسایل و نفسش به آن متوجّه است ولی او با نفس خویش مجاهده کرده و او را از دنیا باز می­دارد. دوم، این­که دنیا را با کمال میل و بدون نیاز به هیچ مجاهده و مبارزه­ای ترک کند. او خود می­داند چه چیز با ارزشی از دست می­دهد تا چیز با ارزش­تری را بدست آورد. سوم، آن­که با میل صورت می­گیرد ولی در همان حال به زهد خود بی­رغبت است و آن­را به حساب نیاورد. یعنی معتقد باشد که چیزی را ترک نکرده چون می­دانید دنیا چیزی نیست.                                                                          

- زهد برای خاصّه هست است. وقتی حالات سالک به تساوی برسد می­بیند آن­چه به آن زهد می­ورزیده بسیار حقیر بوده و حالا که به حق رسیده، مشهودش شود که فقر و غنا نزد او یکسان است. پس از زهد قبلی زهد ورزد و از آن رویه بیزاری جوید.                                                            

- پس زهد عبارت است از دل کند و کناره­گیری از دنیا با قدرت داشتن بر بدست آوردن آن به خاطر دست یافتن به آخرت، بنابراین زاهد نسبت به کسی که مال و جاهی ندارد و دنیا با او همراهی نکرده متصوّر نیست. نشانۀ زهد در جاه این است که نکوهش کننده و ستایشگر او در نظرش یکسان باشد و نشانۀ کلّی آن در این دو این است که حبّ خدای متعال و شیرینی طاعت و دشمنی دنیا بر قلب غالب باشد و کسی که در دنیا زهد ورزد در حالی­که خواهان مشتهیّات آن باشد زاهد نماست و بهتر است در هر چیزی حتّی در خودش از روی طوع و رغبت زهد ورزد به خاطر رغبت در لقاء خدای متعال نه به خاطر رغبت و بیم [نسبت به بهشت و دوزخ]. لذا پیامبر (ص) فرمود: «دنیا بر اهل آخرت حرام است و آخرت بر اهل دنیا حرام و هر دو بر اهل الله حرام است.»

- زهد حقیقی سه نشانه دارد: اوّل آن­که به آن­چه دارد خوش­حال نمی­شود و بر آن­چه از دست می­دهد اندوهگین نمی­گردد که آیه 23 سوره حدید بدان اشاره دارد: «لکَیلا تأسوا عَلی ما فاتِکُم و لا تفرحوا بما آتاکم.» دوم، ستایش و نکوهش در نظرش یکی باشد و این علامت زهد به جاه و مقام است. سوم، فقط با خدای تعالی مأنوس باشد و حلاوت طاعت بر قلبش غلبه کرده باشد.                                                     

- امام صادق (ع) فرمود: «حرام است بر دل­های شما که شیرینی ایمان را بچشد مگر آن­که به دنیا بی­رغبت باشد.»                                                                   

- در نهج­البلاغه وارد است که همۀ زهد در دو کلمه از قرآن خلاصه شده است؛ خدای متعال فرمود: «بر آن­چه از دست شما رفته اندوه مدارید و به آن­چه به شما رسد شادمان نگردید.» و هرکه بر گذشته اندوه نخورد و به آینده دل خوش نگردد، همانا دو طرف زهد را بدست آورده است.

 

17.            زیارت

- وصول دل را گویند به عالم ربوبیت و کشور قدس الوهیت.                

- کشتۀ غمزۀ خـود را به زیـارت دریاب ***          زانکه بیچاره همان دل نگارنست که بود    (حافظ)

- روایت شده حق­تعالی به داوود (ع) فرمود: «ای داوود یاد من برای یادکنندگان است و بهشت من برای فرمانبرداران و زیارت من برای مشتاقین به من است و من مخصوص دوستانم هستم.»

- زیارت به معنی دیدار کردن با قصد را گویند که در ریشۀ این واژه مفهوم میل و گرایش نهفته است. گویی زیارت کننده از دیگران روی گردانده و به سوی زیارت شونده تمایل و قصد کرده است.

- زیارت به معنی دیدار کردن (شخص بزرگ و محترم)، به مشاهدۀ متبرّک و بقعه­ها رفتن، دعایی که به عنوان تشرّف باطنی برای امام­ها و امام­زاده­ها و اولیای خواندن است.                                     

زیارت اولیاء

- حضور در پیشگاه شخص به جسم و جان، با توجّه قلبی و حضور دل نسبت به اولیای خدا زیارت است.

- شمس تبریزی فرمود مانع آمدن به خدمت و به حضور بزرگان، قصور استعداد است. استعداد بباید و قابلیّت و فراغت از مشغولی­ها، تا زیارت ثمره دهد. آن­ها که زیارت کنند به نیاز، اگرچه قاصر باشند، ضایع نباشند امّا در بهتری باید کوشید. بعضی را امید بهتری نمی­بینم که پیش از ندامت بیدار شوند.          

- از امام صادق (ع) روایت شده: «هرکس نمی­تواند به زیارت ما بیاید، به زیارت دوستان شایستۀ ما بشتابد که در این ثواب زیارت ما برای او ثبت خواهد شد.»              

- در خبر است هرکه عالمی (ربّانی) را زیارت کند، چنان است که علم را زیارت کرده و هرکه علم را زیارت کرد، چنان است که خدای را زیارت کرده و هرکه خدای را زیارت کرد، جایگاه او بهشت است.

زیارت مؤمن

- دیدار مؤمنان در حال زنده بودنشان، هنگام سلامتی یا بیماری از جمله آداب مهم دینی و اجتماعی است و تأکید زیادی بر آن شده و آثار زیادی به همراه دارد.

زیارت برادران دینی نیز آدابی دارد و آن این­که هرگاه مؤمن به دیدار کسی می­رود، بر میزبان تکلّف نکند و به او فرمان ندهد، وی را به زحمت نیندازد و میزبان نیز در تکریم و احترام مهمان خود بکوشد و از او استقبال کند و ...

- امام صادق (ع) فرمود: «هیچ مسلمانی نیست که به دیدار برادر مسلمانش برود مگر این­که خداوند او را ندا می­کند: ای دیدار کننده پاک گشتی و بهشت برای تو پاک شد.»                        

- از امام صادق (ع) روایت شده: «هرکه دیدن کند برادرش را در راه رضای خدا، خدای عزّوجلّ فرماید: او را زیارت کردی و ثوابت بر عهدۀ من است و به ثوابی کم­تر از بهشت برایت رضایت ندهم.»

زیارت ائمه (ع)

- از وظایف هر مؤمن مسلمان آن است که به زیارت معصومین (ع) اهتمام کند.

- رسول خدا (ص) فرمود: «هر امامی را به گردن دوستان و پیروانش پیمانی است که وفای به این پیمان، هنگامی کامل می­شود که قبرهایشان را زیارت کنند. پس هرکه امامان را از روی علاقه زیارت کند روز قیامت شفیع او خواهد بود.»

- وقتی زائری در وطنش قصد عزیمت به سوی مرقد هریک از اهل بیت می­کند، صاحب آن مرقد ملائکه را به وطن آن زائر می­فرستد تا او را همراهی کنند. آن ملائکه همراه با آن زائر به زیارت می­آیند و بعد از این که قصد بازگشت نمود، همراه او می­آیند و او را به وطنش می­رسانند و به خدمت صاحب مرقد باز می­گردند. به ایشان دستور داده می­شود که در حرم بمانید و از طرف آن زائر به عبادت بپردازید.           

- امّا سزاوار است زائر آداب زیارت را رعایت کند تا به مقام قرب نایل آید و از برکات آن هرچه بیش­تر برخوردار شود. آداب زیارت بسیار است امّا به طور کلّی می­توان گفت:

1) در نظر گرفتن عظمت و علوّ و بزرگی «حقّ ایشان» و «مرتبۀ بندگی» و «اطاعات آنان نسبت به مقام ربوبی» و نیز معرفت به آنان که در اکثر اخبار به کلمۀ «عارفاً بحقّه» از آن تعبیر شده است. یعنی بداند که حق امام (ع) بر گردن او چیست و متوجّه باشد که تقصیر و کوتاهی نسبت به آنان نماید.

2) اماکن شریفه را محترم شمارد.

3) پیغمبر و امام را حاضر و ناظر خویش بداند و یقین داشته باشد که سلام او را می­شنوند و جواب او را می­دهند.

4) خشوع و خضوع را در مقابل آنان رعایت نماید و با سکینه و وقار و مؤدّب بر آن­ها وارد شود. به آرامی گام بردارد و خاشع و فروتن باشد تا حضور قلب برای او فراهم گردد.

5) با طهارت، از غسل و وضو و هم­چنین طهارت بدن و لباس باشد و خود را معطر نماید.

6) مشغول به ذکر خدا باشد، اذن دخول بگیرد. زیارتنامه و نماز زیارت بخواند و تا حدّ امکان قرآن بخواند.

7) سوء ادبی نسبت به خدّام و زوّار نکند.

8) اقتصار بر زیارات وارده از آنان نماید.                                       

- اگر کسی در مشاهد مشرّفه غافل باشد و غافلانه رفتار کند، خیلی بدتر و ناپسندتر از غفلت در جاهای دیگر است. لذا فرمودند: «زُو فَانصرف؛ زیارت کن و باز گرد.» برای آن­که ممکن است بمانی و غافل شوی و طوری عمل کنی که اهانت آمیز باشد.                                                  

- پیامبر اکرم (ص) فرمود: «من زارنی او زار احداً من ذرّیّتی زرته یوم القیامه فانقذته من اهوالها؛ هرکس مرا یا یکی از فرزندانم را زیارت کند، من او را روز قیامت زیارت می­کنم و از ترس و وحشت آن­روز نجاتش می­دهم.»

- رسول خدا (ص) فرمود: «هرکه علی را پس از وفاتش زیارت کند، برای او بهشت خواهد بود.»

- امام صادق (ع) فرمود: «هرکه زیارت کند جدّم امیرالمؤمنین (ع) را «عارفاً بحقّه» خداوند به عدد هر قدمی حجّ مقبول و عمره پسندیده بنویسد. ای پسر مارد! والله آتش جهنّم قدمی را که در زیارت حضرت امیرالمؤمنین (ع) غبارآلود شود، خواه پیاده و خواه سواره نمی­سوزاند. ای پسر مارد! بنویس این حدیث را به آب طلا.»                                                                                         

- و نیز از امام صادق (ع) روایت که فرمود: «هرکس به زیارت امام حسین (ع) برود در حالی­که از مقام و منزلت او آگاه باشد، نام او در علّیّین ثبت می­شود.»                               

و فرمود: «کسی که قبر یکی از ما (ائمّه) را زیارت کند، مانند آن است که قبر امام حسین (ع) را زیارت کرده باشد.»                                                                                                    

- از حضرت استاد سید عبدالکریم کشمیری سوال شد: عبارت «زُو فَانصَرِف» در زیارت کدام امامان است؟ در جواب فرمودند: «این مختص امام حسین (ع) است. چون حق زیارت او را کسی نمی­تواند به جا آورد، لذا دستور آن است زیاد در حرم مطّهر توّقف نکنند.»                                                 

زیارت اهل قبور

- در اسلام زیارت قبور مؤمنین به خصوص والدین و ارحام سفارش شده است.

- رسول خدا (ص) فرمود: «قبرها را زیارت کن و با آن آخرت را یاد آور.»                

- امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «مردگانتان را زیارت کنید که آنان به زیارت شما شادمان گردند و نزد قبر پدر و مادرتان پس از دعا در حقّ آنان حاجت خود را بخواهید.»           

- اما به طور اجمال مهم­ترین آداب زیارت اهل قبور این است:

1) با وضو و طهارت به قبرستان وارد شود.

2) روی قبرها راه نرود.

3) از خندیدن و حرف­های بیهوده و پرداختن به کارهای دنیا بپرهیزد.

4) هرقدر که ممکن است قرآن بخواند، به خصوص هفت مرتبه سوره انّا انزلنا و یک­بار سورۀ حمد و یازده مرتبه سوره قل هو الله احد.

5) روی قبرها آب بپاشد و ... .

برگرفته از سایت گلستان کشمیری 

  • العبدعلی اکبر